Chúng ta biết rằng Francis Galton là người khởi xướng Thuyết Ưu Sinh. Ông cho rằng năng lực trí tuệ là tư chất, là đặc tính di truyền, cũng như màu mắt hay nhóm máu vậy. Vì thế, những người thông minh và khỏe mạnh nên được đối xử tốt, trả lương cao và nên khuyến khích họ sinh ra nhiều con cái. Còn những người “chẳng ra gì” chỉ cần được đối xử tử tế, miễn là họ phải chịu khó làm việc và sống độc thân. Học thuyết đó đưa ra ví dụ như sau:

“Cách đây hơn 200 năm, ở Mỹ có một nhà bác học đa tài là Jonathan Edwards. Ông là nhà thần học, triết học, nhà thuyết giáo nổi tiếng nhất trong cộng đồng Tin Lành ở Mỹ thời đó. Con cháu ông hiện đã đến thời thứ 7,8. Trong số đó, hiệu trưởng các trường đại học có 13 người, giảng viên đại học hơn 100 người, sáng lập viên đại học 14 người, bác sĩ hơn 60 người, mục sư hàng trăm người, quân nhân 75 người, nhà văn hơn 80 người, phó tổng thống 1 người, đại sứ 1 người, thượng hạ viên hơn 20 người, chủ bút các báo và tạp chí 18 người… Có thể nói đây là dòng họ vô cùng thành đạt.

Cũng khoảng 200 năm trước có một người nghiện rượu tên là Marks Juke. Con cháu đến nay cũng được 7, 8 đời. Trong số đó, nghèo khổ thiếu ăn hơn 300 người, phạm tội bị tử hình 7 người, cướp bóc trộm cắp 63 người, chết và tàn phế vì nghiện rượu hơn 400 người, bị đưa vào trại giáo dưỡng 50 người. Số người sống bình thường khoảng 20 người và 10 người trong số đó làm việc trong các nhà tù”.

Trong các cuốn sách của những học giả thuộc trường phái Ưu sinh có rất nhiều những ví dụ tương tự, qua đó có thể thấy vấn đề di truyền rất được coi trọng.

Ta lại xem đến một ví dụ khác.

“Ở New York có một Hiệp hội Tương trợ Trẻ em. Hiệp hội này chuyên nuôi dưỡng trẻ em nghèo, trẻ em bị bỏ rơi, cô nhi. Những hội này có cách làm khác với cô nhi viện. Với phương châm là những đứa trẻ này phải được giáo dục tốt trong những gia đình tốt, chúng được cho làm con nuôi (cùng với một số tiền tương ứng) tại những gia đình đã được lựa chọn kỹ càng.

Hội này đến nay đã có lịch sử hơn 50 năm và số trẻ được cho làm con nuôi lên khoảng 28.000 trẻ. Chúng hầu hết là con của những người bần hàn, khốn khổ, vì thế nếu nhìn từ quan điểm của Thuyết Ưu sinh thì tương lai của chúng sẽ rất u ám, không có triển vọng gì. Nhưng thực tế chúng lại có thành tích rất tốt. Theo báo cáo gần đây, 87% trong số họ là người thành tích rất tốt, trong đó có cả những người đứng đầu bang. Thống đốc Alaska cũng xuất thân từ đó. Có người làm thẩm phán cấp cao, có người làm thị trưởng, có người làm thanh tra tài chính bang, 2 người trong hạ viện, ủy viên bang 9 người, quan chức trọng yếu hơn 20 người, mục sư 24 người, luật sư 35 người, bác sĩ 19 người, phóng viên 16 người, chủ ngân hàng 29 người, giáo viên 86 người, hiệu trưởng trường trung học 7 người, giảng viên đại học 2 người, ngoài ra những người thành công trong nông nghiệp, kinh doanh nhiều không kể xiết. Số còn lại thì 8% trở về New York, 2% bị trả về cho Hiệp hội, có người chết, có người bỏ trốn, có người phạm tội, nhưng đó hầu hết là những đứa trẻ được đưa vào Hiệp hội khi đã khá lớn. Về cơ bản, có thể nói rằng Hiệp hội này đã đạt được những thành quả rất đáng ngưỡng mộ. Vậy nguyên nhân của thành công này là gì? Nói một cách đơn giản thì đó là nhờ môi trường tốt và sự giáo dục tốt.

Người đứng đầu bang Dakota và thống đốc bang Alaska, Mỹ, đều là con nhà nghèo và bị cha mẹ bỏ rơi, sau được Hiệp hội này cho làm con nuôi trong gia đình nông dân, nhưng họ được hưởng nền giáo dục rất tốt. Một chi tiết khá thú vị là con cháu đời thứ 9 của Marks Juke trong ví dụ trước cũng được đưa vào Hiệp hội và đã được một gia đình nhận nuôi. Hiện cậu bé 12 tuổi, đang là học sinh xuất sắc và được đánh giá là có nhiều triển vọng”.

Đưa ra những ví dụ trên không có nghĩa tôi hoàn toàn phản đối Thuyết Ưu Sinh. Tôi thừa nhận vai trò của di truyền, nhưng nếu chỉ bám vào thuyết này rồi cho rằng vận mệnh con người cũng di truyền và phụ thuộc chủ yếu vào các yếu tố sinh học, từ đó coi nhẹ ý nghĩa của giáo dục thì thật sai lầm.

Nếu được giáo dục đúng cách ở một môi trường lành mạnh thì ngay cả những trẻ em không hề có triển vọng, theo quan điểm của Thuyết Ưu Sinh, vẫn hoàn toàn có thể thành nhân tài. Tôi khẳng định rằng giáo dục có thể mang lại kết quả lớn hơn rất nhiều so với những gì người ta có thể tưởng tượng.

Khi nói về vấn đề thiên tài, Galton không hề nhìn vào khía cạnh nào khác, ngoài di truyền. Vì thế cũng rất nhiều người, ông không công nhận giá trị của giáo dục, nhất là giáo dục từ sớm. Ông chỉ đưa ra những ví dụ về thiên tài mang yếu tố di truyền rồi tập trung lập luận theo hướng đó.

Tuy nhiên, thiên tài do di truyền lại đặc biệt. Tại sao vậy?Theo Thuyết Ưu Sinh thì khả năng của con người cũng là một yếu tốt di truyền – điều này là có thực. Nhưng sự di truyền của khả năng không giống như sự thừa kế tài sản. Tài sản là thứ hữu hình, còn khả năng là vô hình. Cái mà cha mẹ truyền cho con chính là khả năng tiềm tang mà nếu cứ để nguyên như thế thì chúng sẽ chỉ ở trạng thái tiềm tang, không thể phát huy tác dụng. Những người theo Thuyết Ưu Sinh cho rằng khả năng tỉ lệ thuận với tư chất. Nghĩa là nếu đứa trẻ có sẵn tư chất “thiên tài bẩm sinh” là 80 thì dù tốt hay xấu thế nào, khả năng của nó cũng sẽ được gần 80; nếu tư chất là 60 thì sau cùng khả năng sẽ đạt gần 60…Nhiều người còn tin rằng trẻ sinh ra mà sẵn có tư chất ưu việt thì sớm muộn gì cũng thành thiên tài.

Thật sai lầm!

Trên thực tế, nếu trẻ không được giáo dục đúng cách thì chỉ có thể phát huy một nửa khả năng. Đối với một thiên tài thì tư chất là quan trọng, nhưng quan trọng hơn là làm thế nào để phát huy tư chất đó. Nói như vậy không có nghĩa là tôi phủ nhận yếu tố di truyền. Tôi thừa nhận. Nhưng nếu chỉ có tư chất thôi chưa đủ. Tư chất đó phải được phát huy trọn vẹn thông qua sự giáo dục từ sớm. Đáng tiếc là rất nhiều người sẵn có tư chất, nhưng vì không được phát huy nên cuối cùng chỉ trở thành người bình thường. Thiên tài hiếm hoi là thế.

--Trích--: Thiên Tài và Sự Giáo Dục Từ Sớm -  Kimura Kyuichi